Dlaczego ta rocznica jest ważna
Dwadzieścia siódmego marca 2026 roku mija dokładnie trzydzieści lat od chwili, gdy Rada Miejska Jasła podjęła uchwałę ogłaszającą św. Antoniego Padewskiego patronem miasta. Był to gest nie tylko formalny, ale też mocno „po jasielsku” symboliczny, bo wyrastał z lokalnej historii, pamięci wojennej i wieloletniej obecności franciszkanów. Co istotne, decyzja samorządu została później zatwierdzona po stronie Kościoła przez Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, 20 listopada 1997 roku. W praktyce patronat działa jak wspólny punkt odniesienia. Dla jednych to przede wszystkim tradycja religijna i modlitwa za miasto, dla innych ważny element tożsamości Jasła, przypominający o tym, że to, co najtrudniejsze, potrafimy przejść razem.
Od uchwały miejskiej do zatwierdzenia kościelnego
W warstwie „urzędowej” historia jest klarowna. Dnia 27 marca 1996 roku Rada Miejska Jasła przyjęła uchwałę uznającą św. Antoniego Padewskiego za patrona miasta. Nie był to jednak koniec drogi, bo w Kościele katolickim kwestie patronatów i kultu publicznego mają swoją procedurę. Dlatego 20 listopada 1997 roku Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów zatwierdziła ten wybór. Warto podkreślić, że w jasielskim przypadku „data z dokumentu” łączy się z żywą tradycją: święto św. Antoniego (13 czerwca) jest co roku okazją do uroczystości i modlitwy w intencji miasta, a w przestrzeni publicznej pamięć o patronie jest widoczna choćby dzięki procesjom i miejscom związanym z dawnym kościołem franciszkanów.
Skąd w Jaśle tak mocna więź ze św. Antonim
Gdy szuka się odpowiedzi „dlaczego właśnie on”, trzeba cofnąć się do końca XIX wieku. Franciszkanie przybyli do Jasła w 1899 roku, a w latach 1903–1904 zbudowali neogotycki kościół u zbiegu ulic Mickiewicza i Jagiełły. Świątynię poświęcono 31 grudnia 1904 roku. Od początku kościół miał wezwanie św. Antoniego, a jego figura, umieszczona w głównym ołtarzu, szybko stała się ważnym punktem lokalnej pobożności. I tu pojawia się detal, który świetnie pokazuje, że jasielska historia to nie tylko opowieść „z przekazu”, ale też dobrze udokumentowane fakty. Z badań historyków sztuki wynika, że 27 grudnia 1904 roku przywieziono do Jasła figurę św. Antoniego, a sam Antoni Popiel otrzymał za wykonane figury wynagrodzenie w wysokości 1500 koron (w zestawieniu wydatków z 1905 roku). To nie jest drobiazg dla samej ciekawostki: dzięki takim zapisom widzimy, że kult i symbolika miały bardzo konkretny, materialny wymiar, obecny w życiu miasta od ponad stu lat.
Wojna, zburzone miasto i figura, która ocalała
Trudno mówić o patronacie św. Antoniego bez wojennego tła, bo to ono nadało tej historii szczególną wagę. We wrześniu 1944 roku mieszkańców wysiedlono (13–15 września), a w kolejnych miesiącach miasto zostało ograbione i całkowicie zniszczone. Skala była porażająca: z ponad tysiąca domów ocalało zaledwie 39. W tym samym czasie zniszczono także franciszkański kościół. Po wojnie, gdy rozpoczęło się porządkowanie ruin, spod gruzów wydobyto niemal nieuszkodzoną figurę św. Antoniego. Według opracowania naukowego nastąpiło to w połowie czerwca 1945 roku, podczas odgruzowywania miejsca po świątyni. Dla wielu jaślan nie liczyło się wtedy tylko „kiedy dokładnie”, ale co to znaczy: w mieście niemal zrównanym z ziemią ocalał znak, który kojarzył się z opieką i nadzieją. Ten motyw powraca w relacjach franciszkanów: odnaleziona figura, odrestaurowana po wojnie, stała się symbolem odrodzenia Jasła, a nawet pozostawiono w jej brodzie fragment odłamka jako pamiątkę dramatycznych wydarzeń.
Warto o tym opowiadać przy rocznicy patronatu, bo pokazuje, że wybór świętego patrona nie był przypadkowy ani „z tradycji wzięty”, tylko wyrósł z doświadczenia miasta, które musiało zaczynać niemal od zera.
Sanktuarium, współczesna figura i żywa tradycja miasta
Po wojnie franciszkanie wrócili do Jasła i stopniowo odbudowywali życie duszpasterskie. Z czasem zapadła decyzja o budowie nowej świątyni i klasztoru w innym miejscu: u zbiegu ulic 3 Maja i Chopina. W październiku 1963 roku odbyła się uroczysta procesja przeniesienia do nowego kościoła, połączona z poświęceniem. Konsekracja kościoła nastąpiła 11 maja 1980 roku, dokonał jej bp Ignacy Tokarczuk. Ważnym momentem było także ustanowienie w Jaśle sanktuarium św. Antoniego: decyzją biskupa rzeszowskiego (decyzją biskupa rzeszowskiego w 1996 roku, obowiązującą od 1 stycznia 1997 roku) kościół św. Antoniego został podniesiony do rangi sanktuarium. To układa się w logiczną całość z datami patronatu miejskiego: rok 1996 przyniósł uchwałę samorządu, rok 1997 przyniósł kroki kościelne, łącznie z zatwierdzeniem w Rzymie. Dziś figura patrona, wykonana przez Antoniego Popiela w 1904 roku, znajduje się w obecnej świątyni przy ul. 3 Maja i Chopina (Szopena).
Trzydziesta rocznica, przypadająca dzisiaj, jest więc dobrym momentem, by spojrzeć na patronat trochę szerzej: jako na opowieść o ciągłości mimo katastrofy, o pamięci miejsca (dawny kościół i skwer) i o tym, że symbole potrafią realnie wzmacniać wspólnotę.
