Dziś, 3 marca, obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pisarzy.
W Jaśle historia ma swoich autorów. I to takich, którzy potrafią opowiadać o niej tak, że trudno się oderwać od lektury. Dzięki nim przeszłość nie znika razem z ostatnimi świadkami. Zostaje z nami – w książkach, albumach, biografiach, wspomnieniach.
Dziś chcemy przypomnieć dwóch wyjątkowych jasielskich twórców: Zdzisława Świstaka i Wiesława Hapa.
Zdzisław Świstak – przywraca pamięć o dawnym Jaśle
Historyk, nauczyciel, pracownik muzealny, badacz dziejów regionu. Autor wielu wystaw i około 300 publikacji, w tym ponad 50 książek o tematyce historycznej, religijnej i patriotycznej. Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, odznaką „Za Zasługi dla Oświaty”, tytułem „Zasłużony Działacz Kultury” i „Zasłużony dla Miasta Jasła”.
Jego najnowsza publikacja „Przywrócić przeszłość dawnego Jasła” to 269 stron solidnej, bogato ilustrowanej opowieści o mieście – od jego powstania aż po tragiczne zburzenie przez Niemców w czasie II wojny światowej.
Album otwiera myśl, która od lat towarzyszy autorowi:
„Zachowanie przeszłości Jasła i jej przywracanie jest obowiązkiem wstępującego pokolenia jaślan”.
I właśnie temu służy ta książka.
To nie tylko historia w datach. To obraz miasta, które żyło:
– Rynek i jego zabudowa
– kościoły
– gimnazjum
– kolej
– życie gospodarcze i społeczne
– organizacje niepodległościowe
Treść podzielono na rozdziały tematyczne, dzięki czemu czyta się ją jak spacer po dawnym Jaśle. Dużą wartością są ilustracje: mapy, stare fotografie, pocztówki, prace plastyczne, a nawet rysunek komiksowy. Dokumentacja pochodzi m.in. ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Jaśle, Stowarzyszenia Miłośników Jasła i Regionu Jasielskiego oraz od osób prywatnych.
Szczególną uwagę przyciągają współczesne fotografie jasielskiej nekropolii autorstwa Tomasza Kasprzyka.
To książka, która pokazuje, jakie było nasze miasto – i pomaga zobaczyć ślady tej przeszłości w dzisiejszym krajobrazie.
Wiesław Hap – opowiada historię przez ludzi
Historyk, regionalista, nauczyciel i społecznik. Prezes Stowarzyszenia Miłośników Jasła i Regionu Jasielskiego. Pisać zaczął już na studiach – referat o Armii Krajowej stał się początkiem jego pierwszej książki:
„Kedyw Podokręgu Armii Krajowej Rzeszów”.
Potem pojawiły się kolejne publikacje:
– „Obwód ZWZ-AK Jasło”
– „Ziemia Jasielska naszą małą ojczyzną”
– „Jasło dawne – zniszczone – odbudowane – współczesne”
– „Jasielska droga do niepodległej Polski (1768–1922)”
Autor podkreśla, że możemy być dumni z Jasła i jego mieszkańców, którzy po wojnie wydźwignęli miasto z ruin ciężką pracą i determinacją.
Szczególne miejsce w jego twórczości zajmuje harcerstwo. Jako założyciel i drużynowy 139. Drużyny Harcerskiej „Lisy” im. płka Leopolda Lisa-Kuli, poświęcił tej tematyce kilka książek, m.in.:
– „Wierni do końca”
– „Mam szczerą wolę…”
– „W służbie Bogu, Polsce i bliźnim…”
Ta ostatnia jest dziś bezcennym źródłem, bo wiele dokumentów i pamiątek drużyny zostało zniszczonych podczas powodzi w 2010 roku.
Z wędrówek po regionie powstał także „Przewodnik po Jaśle i Jasielszczyźnie” oraz albumy takie jak „Ziemia Jasielska. Skarby przyrody i kultury” czy „Jasielskie pejzaże”. Autor pisze w nich o Jaśle jako mieście wyjątkowym, które miało nie istnieć, a mimo wszystko przetrwało.
„Ludzie Jasielszczyzny. Zapomniani i Nieznani”
Jedną z najważniejszych książek Wiesława Hapa jest publikacja poświęcona ludziom związanym z regionem.
Powstała z potrzeby ocalenia pamięci. To podróż przez życiorysy osób urodzonych na Jasielszczyźnie, związanych z nią przez część życia lub takich, które choć pochodziły z innych miejsc, tutaj odegrały ważną rolę.
Wśród bohaterów znajdziemy postacie różnych profesji i epok:
od prymasa Piotra Gamrata,
przez powstańców, lekarzy, nauczycieli, harcerzy, artystów i żołnierzy,
po pierwszego uciekiniera z Auschwitz – Tadeusza Wiejowskiego.
To setki nazwisk. Historie odwagi, pracy społecznej, pasji i wierności wartościom. Autor pokazuje ich nie jako pomniki, lecz jako ludzi z krwi i kości – z codziennością, wątpliwościami, marzeniami.
Wiesław Hap często powtarza, że warto zapisywać wspomnienia, bo wraz z odchodzącymi ludźmi znika bezcenne doświadczenie. Jego książki są właśnie takim ocalaniem pamięci.