Temat: obraz „Widok na Pektowin” Jana Kukułki
I. Idea cyklu „Galeria Jednego Obrazu”
Drugie spotkanie cyklu dyskusyjnego „Galeria Jednego Obrazu” odbyło się 18 czerwca 2026 roku w siedzibie Muzeum Regionalnego w Jaśle przy ulicy Kadyiego 11. Cykl „Galeria Jednego Obrazu” został pomyślany jako przestrzeń pogłębionego kontaktu z pojedynczym dziełem sztuki, opierającego się na idei uważnego patrzenia i bieżącej wymiany doświadczeń związanych z odbiorem obrazu. Założeniem projektu nie jest wypracowanie jednej obowiązującej interpretacji, lecz stworzenie warunków do spokojnej rozmowy, podczas której uczestnicy mogą konfrontować własne obserwacje, intuicje i skojarzenia. Spotkania mają charakter otwarty i skierowane są zarówno do osób zawodowo związanych ze sztuką, jak i do wszystkich zainteresowanych kulturą oraz lokalnym dziedzictwem.
II. Drugie spotkanie – obraz Jana Kukułki „Widok na Pektowin”
Drugie spotkanie poświęcono obrazowi Jana Kukułki „Widok na Pektowin”, eksponowanemu od kilku lat w przestrzeni Muzeum Regionalnego w Jaśle, dokładnie w „Saloniku Winiarskim” na parterze budynku. Podobnie jak podczas inauguracji cyklu, uczestnicy otrzymali reprodukcje dzieła w formacie A4, co umożliwiało bieżące śledzenie omawianych elementów kompozycji oraz samodzielną weryfikację pojawiających się w trakcie dyskusji spostrzeżeń i interpretacji. Ponadto w sali, na sztaludze, w bezpośrednim sąsiedztwie dyskutujących umieszczono oryginał obrazu, aby każdy, kto zechce mógł mieć z nim bezpośredni kontakt.
III. Okoliczności powstania obrazu
Podobnie jak w trakcie pierwszego spotkania szczególne znaczenie dla przebiegu rozmowy miała obecność autora obrazu. Jan Kukułka to malarz od wielu lat związany z Jasłem i jego środowiskiem artystycznym. Urodzony w 1958 roku w Brzostku, od 1970 roku mieszka w Jaśle. Jest absolwentem Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Jarosławiu. Przez całe życie zawodowe zajmował się reklamą wizualną, grafiką komputerową, fotografią, projektowaniem użytkowym oraz wystrojem wnętrz, łącząc te dziedziny aktywności z indywidualną działalnością artystyczną na niwie malarstwa. Był współzałożycielem nieformalnego stowarzyszenia jasielskich plastyków PLAJA i uczestniczył we wszystkich wystawach organizowanych przez grupę, przez lata współtworząc jedno z najważniejszych zjawisk jasielskiego życia artystycznego początków XXI wieku.
Jan Kukułka uprawia malarstwo sztalugowe w technice akrylowej i olejnej. Jest również współautorem najbardziej rozpoznawalnych murali znajdujących się w przestrzeni Jasła, między innymi na budynku „Sokoła” oraz przy Placu Inwalidów, a także wielu innych ważnych realizacji artystycznych – jak na przykład – fresku w hallu kina „Syrena”. W swojej twórczości wypracował charakterystyczny, łatwo rozpoznawalny sposób przedstawiania miejskiego pejzażu. Posługując się uproszczoną formą, syntetyczną kompozycją oraz świadomie ograniczoną paletą barwną, tworzy obrazy, które nie są jedynie zapisem konkretnych miejsc, lecz ich malarską interpretacją, podkreślającą rytm przestrzeni, jej konstrukcyjność i płynącą stąd harmonię, a poprzez to poszukując indywidualnego charakteru jasielskiego, czy szerzej – podkarpackiego krajobrazu.
Na początku spotkania Jan Kukułka przedstawił okoliczności powstania obrazu „Widok na Pektowin”. Dzieło to było efektem pleneru malarskiego zorganizowanego w Jaśle dla malarzy polskich, słowackich i ukraińskich w 2012 roku. W swoim wprowadzeniu artysta zwrócił uwagę na Gądki (kiedyś leżące w sąsiedztwie miasta, obecnie będące jednym z jego osiedli) jako miejsce, które stało się inspiracją dla obrazu, oraz na własne zainteresowanie krajobrazem podmiejskim, często pomijanym w tradycyjnych przedstawieniach pejzażowych. Dzięki tej relacji uczestnicy mogli spojrzeć na dzieło nie tylko jako samodzielną kompozycję malarską, ale również jako zapis określonego doświadczenia, miejsca i czasu.
IV. Opis przedstawienia
Dyskusja rozpoczęła się od próby opisania przedstawionego na obrazie krajobrazu. Uczestnicy zgodnie zauważyli, że „Widok na Pektowin” jest pejzażem, jednak nie jest to pejzaż w dawnym, rzec można klasycznym rozumieniu tego pojęcia. Przedstawiony widok zawiera bowiem zarówno elementy przyrodnicze, jak i ślady działalności przemysłowej człowieka, przez co można go określić jako pejzaż postindustrialny. Na pierwszym planie dostrzeżono uporządkowany układ poziomych pasów budujących dolną część kompozycji. Wskazywano kolejno na pas rzeki, fragment piaszczystego brzegu lub plaży, łąkę dochodzącą do wału przeciwpowodziowego oraz sam wał stanowiący wyraźną cezurę.
Ponad linią wału rozciąga się bowiem pas zabudowy – bardziej zróżnicowany pod względem koloru i kształtu. W trakcie analizy pasa zabudowy zwrócić należy uwagę na sposób jego kompozycyjnego uporządkowania. Układ budynków przypomina wyraźną literę „L”. Jej poziomą podstawę tworzy zwarty ciąg zabudowy mieszkalnej, natomiast zabudowania dawnego przedsiębiorstwa „Pektowin” zostały przedstawione w układzie prostopadłym, zamykając kompozycję od strony prawej. Taki sposób organizacji przestrzeni porządkuje przedstawienie i nadaje mu czytelną strukturę, przy dodatkowym znacznym uproszczeniu form architektonicznych.
Szczególną uwagę warto poświęcić centralnej bryle zakładów „Pektowin”. Jej monumentalność została zbudowana przede wszystkim za pomocą pionowych podziałów elewacji. Dominują w nich trzy wyraźne pasy – dwa jasne, flankujące środkowy pas utrzymany w ciemnym odcieniu błękitu. Masywność budynku została jednocześnie przełamana smukłymi liniami komina oraz elementów infrastruktury technicznej, które wprowadzają do kompozycji pionowy rytm i optycznie odciążają zwartą bryłę obiektu.
W toku dyskusji zwrócono uwagę na wyważenie relacji walorowych w obrębie pasa zabudowy. Artysta osiągnął równowagę poprzez równomierne rozmieszczenie jaśniejszych i ciemniejszych plam, dzięki czemu żaden z elementów architektury nie dominuje nad pozostałymi. Szczególnie interesującym akcentem okazała się stosunkowo obszerna połać czerwonego dachu znajdująca się na pierwszym planie zabudowy. Jej ciepły kolor, zestawiony z dominującą gamą chłodnych błękitów i szarości, przyciąga wzrok odbiorcy, jednocześnie nie zakłócając spokojnego, harmonijnego charakteru całego przedstawienia.
Uczestnicy zwracali uwagę na syntetyczny charakter ujęcia budynków. Nie zostały one „opisane” szczegółowo, lecz za pomocą uproszczonych brył i schematycznie ujętych dachów. Osobnym przedmiotem analizy stał się sposób operowania światłem i cieniem. Jan Kukułka nie buduje światłocienia w sposób iluzjonistyczny ani nie dąży do realistycznego modelowania brył. Zamiast tego konsekwentnie stosuje uproszczoną zasadę przedstawiania architektury poprzez zestawienie dwóch zasadniczych płaszczyzn – jednej ukazanej w świetle, drugiej pozostającej w cieniu. Rozwiązanie to pojawia się niemal na każdym budynku widocznym w pasie zabudowy i stanowi jeden z najważniejszych elementów porządkujących kompozycję. Każda z brył architektonicznych posiada wyraźnie określoną stronę jaśniejszą i ciemniejszą. Nie jest to jednak światłocień oparty na subtelnych przejściach tonalnych, lecz świadomie uproszczony podział na dwie wyraźnie odrębne płaszczyzny barwne. Dzięki temu nawet niewielkie budynki zachowują swoją czytelność i przestrzenny charakter, mimo daleko posuniętej syntezy form. Taki sposób przedstawiania architektury sprawia, iż poszczególne elementy zabudowy pozostają zróżnicowane, a jednocześnie podporządkowane są wspólnej zasadzie organizacyjnej. Powtarzalność tego rozwiązania buduje specyficzny rytm całej kompozycji. Kolejne budynki, choć różnią się wielkością i proporcjami, podporządkowane zostały temu samemu schematowi relacji światła i cienia. Powtarzający się układ jasnych i ciemnych płaszczyzn prowadzi wzrok odbiorcy wzdłuż pasa zabudowy, wzmacniając wrażenie ładu i harmonii. Rytm ten nie ma charakteru mechanicznego – poszczególne bryły zachowują własną indywidualność – jednak konsekwencja zastosowanej zasady sprawia, że zabudowa odczytywana jest jako spójna całość.
W rezultacie światło nie pełni w obrazie wyłącznie funkcji opisowej, lecz staje się środkiem organizującym kompozycję i porządkującym przestrzeń obrazu. Dzięki świadomemu zestawianiu płaszczyzn światła i cienia artysta osiąga efekt równowagi formalnej, jednocześnie podkreślając syntetyczny charakter przedstawienia. W rezultacie nawet zwyczajny fragment miejskiej zabudowy zyskuje klarowną strukturę i wewnętrzny porządek.
V. Kolor jako główny środek budowania nastroju
Istotnym wątkiem dyskusji poświęconej obrazowi Jana Kukułki „Widok na Pektowin” była analiza zastosowanej przez artystę kolorystyki, uznana przez uczestników za jeden z kluczowych elementów organizujących odbiór dzieła. Zwracano uwagę, że obraz został zbudowany przy użyciu stosunkowo ograniczonej palety barwnej, jednak jej świadome wykorzystanie pozwoliło osiągnąć wyrazisty efekt kompozycyjny oraz charakterystyczny nastrój przedstawienia.
W trakcie rozmowy podkreślano przede wszystkim dominację chłodnej gamy kolorystycznej. Największą część powierzchni obrazu zajmuje rozległa partia nieba utrzymana w odcieniach błękitu, ultramaryny, granatu i delikatnych tonów fioletowych. Uczestnicy zwracali uwagę, że niebo nie zostało potraktowane jako neutralne tło, lecz jako jeden z głównych bohaterów kompozycji. Rozbudowana płaszczyzna błękitów nadaje przedstawieniu poczucie przestrzeni, a jednocześnie buduje atmosferę wyciszenia i pewnego dystansu emocjonalnego. Chłodne barwy nieba wprowadzają nastrój kontemplacji, kierując uwagę widza bardziej ku refleksji niż ku narracji.
Podobną funkcję pełnią partie zieleni obecne w dolnych strefach obrazu. Zieleń łąki oraz pasa terenu poprzedzającego zabudowę została ujęta syntetycznie, bez drobiazgowego różnicowania szczegółów. Zwrócono uwagę na fakt, że artysta nie dążył do realistycznego odwzorowania przyrody, lecz podporządkował kolor całościowej harmonii kompozycji. Zieleń staje się tutaj spokojną podstawą obrazu, równoważącą rozległą strefę nieba i przygotowującą przejście ku centralnemu pasowi zabudowy.
Szczególne zainteresowanie wzbudziła rola czerwonych dachów, które stanowią najważniejszy akcent kolorystyczny całego przedstawienia. W toku analizy zauważano, że niewielkie powierzchnie czerwieni przyciągają wzrok znacznie silniej niż dominujące błękity i zielenie. Ciepłe odcienie dachów organizują środkową partię kompozycji, wyznaczając rytm zabudowy i pozwalając odbiorcy łatwiej poruszać się po obrazie. Podkreślano jednocześnie, że czerwienie nie mają charakteru agresywnego ani kontrastowego. Zostały wyciszone poprzez zastosowanie ugrów, brązów i tonów ceglastych, dzięki czemu pozostają integralnym elementem harmonijnej całości.
Podsumowując analizę kolorystyczną, wskazywano, że „Widok na Pektowin” opiera się na harmonijnym zestawieniu chłodnych błękitów, granatów i zieleni z oszczędnie zastosowanymi akcentami czerwieni i brązów. Taki układ barw buduje spokojny, kontemplacyjny charakter obrazu, a jednocześnie pozwala zachować wyrazistość kompozycji. Kolor pełni w tym dziele nie tylko funkcję opisową, ale również emocjonalną, stając się jednym z najważniejszych środków kształtujących sposób odbioru przedstawionego krajobrazu.
VI. Kompozycja obrazu
Istotnym tematem rozmowy była organizacja kompozycji obrazu. Uczestnicy wskazywali, że przedstawienie opiera się na wyraźnym porządku geometrycznym i równowadze poszczególnych elementów. Zwrócono uwagę na obecność kilku horyzontalnych stref budujących przestrzeń dzieła oraz na proporcje pomiędzy dolną częścią kompozycji a rozległą płaszczyzną nieba. W trakcie analizy pojawiła się również obserwacja, że obraz został skonstruowany zgodnie z zasadami złotego podziału, co może tłumaczyć odczuwane przez uczestników poczucie harmonii i stabilności. Szczególnie interesujące okazało się zestawienie spokojnych, niemal abstrakcyjnych pasów krajobrazu z linią budynków stanowiącą najważniejszy element narracyjny całego przedstawienia.
VII. „Pektowin” jako motyw pamięci lokalnej
W dalszej części spotkania rozmowa przesunęła się w kierunku znaczeń związanych z samym tytułem obrazu. Uczestnicy zwrócili uwagę, że „Widok na Pektowin” jest tytułem nieco przewrotnym. Dla wielu mieszkańców Jasła nazwa dawnego zakładu przywołuje wspomnienia związane z produkcją przetworów owocowo-warzywnych, napojów, soków oraz win owocowych, które przez wiele lat stanowiły rozpoznawalny element lokalnego krajobrazu gospodarczego. Jednocześnie zauważano, że współczesne odrodzenie tradycji winiarskich w regionie opiera się na zupełnie innych zjawiskach i nowych inicjatywach związanych z uprawą winorośli. W tym kontekście tytuł obrazu zaczęto odczytywać jako subtelny komentarz do przemian zachodzących w lokalnej pamięci i sposobach opowiadania o tożsamości miasta.
VIII. Między dokumentem a interpretacją
Podczas dyskusji pojawiały się także pytania dotyczące relacji pomiędzy dokumentacją a interpretacją. Część uczestników podkreślała, że obraz można traktować jako zapis konkretnego miejsca istniejącego w przestrzeni Jasła. Inni zwracali uwagę, że sposób uproszczenia form, ograniczenia detalu oraz podporządkowania przedstawienia rygorowi kompozycyjnemu sprawia, iż dzieło wykracza poza funkcję dokumentacyjną i staje się autonomiczną wypowiedzią malarską. W efekcie rozmowa prowadziła do wniosku, że „Widok na Pektowin” funkcjonuje jednocześnie jako pejzaż lokalny oraz uniwersalne studium przestrzeni, światła i koloru.
IX. Osobiste odczytania uczestników
W końcowej części spotkania uczestnicy dzielili się bardziej osobistymi refleksjami dotyczącymi obrazu. Dla części osób dzieło stało się pretekstem do wspomnień związanych z dawnym Jasłem i przemianami zachodzącymi w mieście – przypominano rekreacyjną i integracyjną funkcję dzielnicy Gądki i związane z tym przeżycia. Na zakończenie spotkania uczestnicy zgodnie docenili formalne walory kompozycji oraz umiejętność wydobycia estetycznego potencjału z pozornie zwyczajnego fragmentu krajobrazu. Podkreślano, że obraz pokazuje miejsce, które wielu mieszkańców mogło wielokrotnie mijać bez większej uwagi, a które dzięki malarskiej interpretacji zostało ukazane jako temat godny zatrzymania się i refleksji.
X. Podsumowanie spotkania
Spotkanie trwało około godziny i miało charakter otwartej, moderowanej rozmowy prowadzonej z udziałem autora dzieła. Druga odsłona „Galerii Jednego Obrazu” potwierdziła, że formuła oparta na wspólnym, uważnym oglądaniu pojedynczego dzieła sztuki stwarza warunki do pogłębionego odbioru zarówno samego obrazu, jak i związanych z nim kontekstów kulturowych, historycznych oraz lokalnych. Zdaniem i uczestników, i organizatorów cykl stanowi wartościowe narzędzie budowania dialogu wokół sztuki oraz rozwijania zainteresowania dziedzictwem kulturowym regionu.
Opr. DzSZ/MRJ